Dân chủ cơ sở- Hương ước và luật tục bản làng

Xóm Bò Liêm trước năm 1998 là một đội sản xuất thuộc xóm Bò Báu, xã Bao La, huyện Mau Châu, tỉnh Hòa bình, lúc đó có khoảng 56 hộ gia đình, từ 01 tháng 7 năm 1999 thì được tách thành xóm Bò Liêm xã Tân Sơn. Hiện nay xóm có 86 hộ, 328 nhân khẩu. Có 4 dân tộc là Thái, Mường, Dao, Kinh cùng nhau sinh sống và được lập thành 2 đội sản xuất (chia theo đặc điểm cụm dân cư). Đời sống của người dân chủ yếu dựa vào nông lâm nghiệp. Người dân có truyền thống giúp đỡ tương trợ lẫn nhau trong các công việc đồng áng, các công việc chung của xóm làng như việc cưới, việc tang…

Để phát huy hơn nữa những truyền thống tốt đẹp nêu trên, nhân dân trong xóm đồng lòng xây dựng quy ước của xóm, để mọi người, mọi nhà trong xóm tự giác thực hiện nhằm “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư”, thực hiện tốt quy chế dân chủ, giữ gìn an ninh trật tự đẩy mạnh sản xuất phát triển, ổn định đời sống nhân dân trong xóm.

Quy ước là văn bản quy phạm xã hội trong đó quy định các quy tắc xử sự do cộng đồng dân cư thoả thuận đặt ra để điều chỉnh các mối quan hệ xã hội mang tính tự quản nhân dân nhằm mục đích xây dựng thôn có kỉ cương đúng pháp luật của Nhà nước. Giữ gìn và phát huy phong tục tập quán của quê hương, góp phần tích cực cho việc quản lý Nhà nước bằng pháp luật. Đảm bảo thuần phong mỹ tục, xây dựng tình làng nghĩa xóm đoàn kết phát triển sản xuất trong xóm ngày càng đổi mới, từng bước xóa đói giảm nghèo, tiến tới xây dựng xóm bản thành làng văn hoá.

Quy ước của xóm Bò Liêm gồm 36 điều, gồm 6 chương và phần khác nhau bao gồm từ văn hóa, sản xuất, bảo vệ tài nguyên thiên nhiên, bảo vệ truyền thống văn hóa, giáo dục, y tế, an ninh… Theo các nghiên cứu khác nhau, bản sắc văn hóa dân tộc là những nét đặc trưng, cần bổ sung, củng cố vì đây là cơ sở, nền tảng điểm tựa của mỗi con người, mỗi gia đình về tự nhiên, cộng đồng, thôn ấp và ngưỡng hành vi. Luật tục là những cam kết và dựa trên đức tin, nên có nền tảng vững chắc hơn cả những quy định và quyết định của chính quyền địa phương.

quan-tri-cong-dong-1

Cán bộ Trung tâm CSDM họp cùng cùng người dân về việc xây dựng hương ước xóm.

Để đáp ứng và phát huy nhu cầu này, vấn đề dân chủ cơ sở được CSDM lồng ghép trong hỗ trợ các nhóm bản xây dựng hương ước và quy ước dựa trên quy ước của xóm và là luật tục của bản. Quy ước này hội tụ và được xây dựng trên nền tảng của các phong tục tập quán, truyền thống xã hội của người dân. Đó là nền tảng của việc kế thừa và tăng cao khả năng thực hành, áp dụng trong thực tế. Điều này bao gồm cả các tri thức bản địa, đặc biệt các tri thức liên quan đến bảo vệ rừng và tăng cường tình đoàn kết, tăng cường các mắt xích bảo lưu văn hóa truyền thống, tạo dựng những giá trị hiện tại về dân chủ cơ sở… Một trong những điều kiện tiên quyết cho sự thành công của phát triển bền vững trên cơ sở nền tảng của tri thức bản địa chính là sự tham gia đầy đủ với một vị trí tương xứng của người dân các dân tộc thiểu số- các chủ thể văn hóa. Phát triển theo định hướng và dựa trên nền tảng của cộng đồng.

     (Nguồn CSDM)